Tử Cấm Thành là một khu phức hợp cung điện ở khu Đông Thành thuộc Bắc Kinh, Trung Quốc, với tổng diện tích 720.000 mét vuông (180 mẫu). Dù là khu phức hợp cung điện lớn nhất thế giới, nhưng tại Trung Quốc, vẫn có các công trình hoàng gia khác vượt xa Tử Cấm Thành về quy mô, cụ thể là Trung Nam Hải rộng 6,1 km2 (1.500 mẫu Anh) nằm ngay phía tây Tử Cấm Thành, Di Hòa Viên rộng 2,9 km2 ở quận Hải Điến, Bắc Kinh và Tị Thư Sơn Trang rộng 5,6 km2 (1.400 mẫu Anh) ở Thừa Đức, Hà Bắc.
Tử Cấm Thành nằm ở trung tâm Hoàng Thành Bắc Kinh, còn Hoàng Thành thì được xây dựng xung quanh khu phức hợp cung điện. Bao bọc Tử Cấm Thành là nhiều khu vườn và đền đài hoàng gia sang trọng. Trong đó có Công viên Trung Sơn rộng 54 mẫu, Đền thờ Tiên đế, Công viên Bắc Hải rộng 171 mẫu và Công viên Cảnh Sơn rộng 57 mẫu.
Ngày nay, Tử Cấm Thành bao
gồm Bảo tàng Cố cung, từng là hoàng cung và nơi cư trú mùa đông của các Hoàng
đế Trung Hoa từ thời nhà Minh (bắt
đầu từ Vĩnh Lạc Đế) tới cuối thời nhà
Thanh, từ năm 1420 đến năm 1924. Đây vừa là nhà của
các Hoàng đế cùng gia đình, vừa là trung tâm nghi lễ và chính trị của chính
phủ Trung Quốc trong suốt 500 năm.
Được xây dựng từ năm 1406
đến năm 1420, Tử Cấm Thành gồm 980 tòa nhà, được cho là có 9.999 phòng và
chiếm diện tích 72 ha (hơn 180 mẫu). Cung điện minh chứng cho sự xa hoa
của nơi mà các Hoàng đế Trung Hoa từng sinh sống, đồng thời thể hiện rõ nét
kiến trúc cung đình truyền thống Trung Quốc, ảnh hưởng đến sự phát triển
văn hóa, kiến trúc ở Đông
Á cũng như nhiều nơi khác. Không những
được UNESCO công nhận là Di
sản thế giới vào năm 1987, Tử Cấm Thành
còn được tổ chức này xếp vào danh sách các công trình kiến trúc cổ bằng gỗ được
bảo tồn lớn nhất thế giới.
Từ năm 1925, Tử Cấm Thành
thuộc quyền quản lý của Bảo tàng Cố Cung, nơi có một bộ sưu tập phong phú các
tác phẩm nghệ thuật, hiện vật, được tập hợp dựa trên các bộ sưu tập thời Minh,
Thanh. Một phần bộ sưu tập trước đây của Bảo tàng Cố cung hiện đang nằm
trong Bảo tàng Cố cung
Quốc gia ở Đài Bắc. Cả hai bảo tàng kể trên
đều xuất thân từ cùng một tổ chức nhưng đã bị phân tách sau cuộc Nội
chiến Trung Quốc. Từ năm 2012, Tử Cấm Thành đón
trung bình 14 triệu du khách mỗi năm và đón hơn 19 triệu du khách riêng
trong năm 2019, có thể nói rằng đây là bảo tàng bận rộn để đón khách du
lịch nhất thế giới. Với giá trị ước tính hơn 70 tỷ đô la Mỹ, Tử Cấm Thành
trở thành cung điện và phần bất động sản đắt đỏ nhất trên toàn thế giới.
Vào đầu triều đại nhà
Minh, kinh đô được đặt tại phủ Ứng Thiên, Nam Kinh. Niên hiệu Kiến Văn, Yến
Vương Chu Đệ từ Bắc Bình phát động Chiến dịch Tĩnh
Nan. Năm 1403, Chu Đệ lật đổ cháu mình là Minh
Huệ Đế và trở thành Hoàng đế tiếp theo của nhà
Minh, lấy niên hiệu là Vĩnh Lạc. Ông
quyết định dời đô từ Nam Kinh tới
Bắc Bình (đã được đổi tên thành Bắc Kinh sau khi ông lên ngôi), và cho khởi
công Tử Cấm Thành vào tháng 7 năm 1406. Chủ trì xây dựng công trình
gồm Trần Khuê, Công bộ Thị lang Ngô
Trung, Hình bộ Thị lang Trương Tư Cung, kiến trúc sư Thái Tín. Những nghệ nhân nổi tiếng như thợ điêu khắc đá Lục
Tường, thợ nề Dương Thanh và nhiều nghệ nhân khác đã đến Bắc Kinh vào tháng 5
năm đó.
Quá trình xây dựng Tử Cấm
Thành mất 14 năm, huy động tới hơn một triệu nhân công. Vật liệu được sử
dụng bao gồm toàn bộ gỗ quý trinh nam từ các khu rừng phía
tây nam Trung Quốc và đá cẩm thạch lớn từ các mỏ đá gần Bắc Kinh. Các đại
điện lớn được lát nền bằng "gạch vàng", loại gạch nung đặc biệt
của Tô Châu.
Tháng 12 năm 1420, Tử Cấm
Thành cơ bản hoàn thành. Đến tháng 5 năm sau, một trận sét đánh đã làm cho ba
điện lớn ở ngoại triều bị thiêu cháy, đến năm 1440 thời Minh Anh Tông mới
xây dựng lại ba tiền điện và điện Càn Thanh. Năm 1557, Tử Cấm Thành gặp hỏa
hoạn, cả 3 tiền điện và Phụng Thiên Môn, Văn
Vũ Lâu, Ngọ Môn đều
bị thiêu rụi, 4 năm sau mới được xây dựng lại hoàn toàn. Năm 1597, Tử Cấm Thành
lại cháy lớn, đốt cháy 3 điện phía trước, 3 cung phía sau. Việc khôi phục công
trình chỉ hoàn thành cho đến năm 1627.
Từ năm 1420 đến năm 1644,
Tử Cấm Thành là trung tâm chính trị của triều đại nhà Minh. Tháng 4 năm
1644, Lý Tự Thành mang theo quân Đại Thuận tiến vào chiếm Bắc Kinh, lật đổ nhà Minh. Khi
tướng lĩnh nhà Minh trấn giữ Sơn Hải quan là Ngô
Tam Quế dẫn quân Thanh ập vào kinh thành, Lý Tự Thành đã phóng hỏa đốt Tử
Cấm Thành trước khi rút lui về Thiểm Tây, chỉ có điện Vũ Anh, điện Kiến
Cực, điện Anh Hoa, điện Nam Huân, xung quanh Giác Lâu và Hoàng Cực Môn không bị
cháy.
Tháng 10 cùng năm, nhà
Thanh đã làm chủ hoàn toàn miền bắc Trung Quốc, và tổ chức một buổi lễ lên ngôi
cho Hoàng đế trẻ tuổi Thuận
Trị ngay tại Tử Cấm Thành để tuyên bố việc ông
chính thức trở thành Hoàng đế và nhà Thanh chính thức làm chủ Trung Quốc. Triều
đình nhà Thanh đã đổi tên một số cung điện chính để nhấn mạnh sự "hòa
hợp" hơn là "uy quyền". Họ cho đặt bảng tên song ngữ (tiếng
Hán cùng tiếng Mãn), cũng như đưa
các yếu tố Shaman giáo vào trong
cung điện. Thuận Trị Đế chọn điện Kiến Cực không bị cháy để làm tẩm cung
và đổi tên thành "cung Vị Dục", Nhiếp chính vương Đa Nhĩ
Cổn chọn điện Vũ Anh làm nơi bàn bạc chính sự.
Từ năm 1645 đến năm 1660,
nhà Thanh liên tiếp cho xây dựng lại các công trình đã bị phá hủy như Ngọ Môn,
Thiên An Môn, khu vực ba điện phía trước, từ cung Vị Dục khôi phục làm điện
Kiến Cực, đổi tên thành điện Bảo Hòa; đồng thời sửa sang lại Càn Thanh Cung,
Giao Thái Điện và Khôn Ninh Cung trong Nội đình, Chung Túy Cung, Thừa Càn Cung
và Cảnh Nhân Cung ở đường phía đông, Trữ Tú Cung, Dực Khôn Cung và Vĩnh Thọ
Cung ở phía tây, cùng với Từ Ninh Cung, Phụng Tiên Điện. Đến năm 1667 thì xây
dựng lại Đoan Môn.
Bắt đầu từ năm 1683, Khang
Hi Đế bắt đầu cho xây dựng lại toàn bộ những kiến trúc đã bị phá hủy của Tử Cấm
Thành, đến năm 1695 thì cơ bản hoàn thành. Trong khoảng thời gian này, nhà
Thanh đã cho xây Văn Hoa Điện và Truyền Tâm Điện dùng cho lễ Kinh Diên, Hàm An
Cung và Ninh Thọ Cung làm nơi ở của Thái hậu, các cung điện Cảnh Dương Cung, Vĩnh
Hòa Cung, Duyên Kỳ Cung, Hàm Phúc Cung, Trường Xuân Cung và Khải Tường Cung làm
nơi ở cho phi tần, những tổ hợp cung điện như Đông ngũ sở, Tây ngũ sở cùng với
Hiệt Phương Điện, Dục Khánh Cung dùng làm nơi ở cho các hoàng tử, ngoài ra còn
có Thượng tứ viện, Tạo biện xứ, Nội vụ phủ,... đồng thời trùng tu Thái Hòa
Điện, Càn Thanh Cung, Khôn Ninh Cung và Phụng Tiên Điện.
Sau khi Càn Long Đế lên
ngôi vào năm 1735, Tử Cấm Thành được xây dựng thêm và sửa chữa trên quy mô lớn
trong suốt 60 năm ông tại vị. Khoảng những năm 1740–1742, Càn Long đổi tên Tây
nhị sở (nơi ông đã ở trước khi lên ngôi) thành Trọng Hoa Cung, đồng thời cho
xây dựng thêm Kiến Phúc Cung, Thọ An Cung và Vũ Hoa Các ở phía tây. Từ năm 1772
đến năm 1777, triều đình nhà Thanh bỏ ra hơn 130 vạn lượng để sửa đổi Hoàng Cực
Điện, Ninh Thọ Cung, Dưỡng Tâm Điện, Nhạc Thọ Đường, quần thể kiến trúc Hoa
viên Càn Long – nơi ở chủ yếu của Càn Long sau khi trở thành Thái
thượng hoàng.
Năm 1860, trong Chiến tranh nha phiến lần hai, liên quân Anh–Pháp giành quyền kiểm soát và chiếm đóng
Tử Cấm Thành cho đến khi kết thúc cuộc chiến. Năm 1886, một đám cháy đã
bùng phát từ phòng của lính canh cổng Thái Hòa. Do đồ dùng chữa cháy không hoàn
thiện, ngọn lửa đã kéo dài trong hai ngày khiến cổng Thần Vũ, Thái Hòa và điện
Chiêu Đức bị thiêu rụi. Thiệt hại phải đến năm 1892 mới khôi phục lại. Năm
1900, giữa phong trào Nghĩa Hòa Đoàn, Từ
Hi Thái hậu chạy trốn khỏi Tử Cấm Thành, để
nơi đây rơi vào tay các cường quốc cho đến năm 1901.
Từng là nhà của 24 vị
Hoàng đế – 14 Hoàng đế nhà Minh và 10 Hoàng đế nhà Thanh, Tử Cấm Thành không
còn là trung tâm chính trị của Trung Quốc khi Hoàng đế Trung Hoa cuối cùng
là Phổ Nghi thoái vị vào năm 1912. Nhờ một thỏa thuận với chính
phủ mới của Trung Hoa Dân Quốc, Phổ Nghi vẫn được ở lại Nội Đình mãi đến khi
ông bị trục xuất sau một cuộc đảo chính vào năm 1924, trong khi khu Ngoại
Triều thì được sử dụng cho mục đích công cộng. Bảo tàng Cố cung được thành
lập tại Tử Cấm Thành vào năm 1925. Năm 1933, các bảo vật quốc gia trong Tử
Cấm Thành buộc phải di dời khi quân đội Nhật Bản xâm lược Trung
Quốc. Một phần bộ sưu tập được đưa trở lại Tử
Cấm Thành vào cuối Thế chiến 2, nhưng
phần còn lại thì bị sơ tán đến Đài Loan theo lệnh của Tưởng Giới
Thạch, khi Quốc Dân Đảng của ông thua Đảng Cộng sản Trung Quốc trong
cuộc Nội chiến Trung Quốc. Bộ sưu tập
lưu lạc, tuy nhỏ nhưng có chất lượng cao, được lưu giữ đến khi Bảo
tàng Cố cung Quốc gia ở Đài Bắc đem ra trưng bày vào năm 1965, và trở thành trọng
tâm của bảo tàng này.
Không lâu sau khi Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc chiếm được Bắc Kinh vào năm 1949, Viện
bảo tàng Cố Cung được thành lập. Từ năm 1950
đến 1960, lần lượt có nhiều người đề nghị việc xây sửa lại Cố Cung, sau lại vì
nhiều nguyên nhân mà gác lại. Năm 1961, thông qua sự phê chuẩn của Quốc vụ
viện, Cố Cung Bắc Kim trở thành đơn vị bảo vệ văn vật trọng điểm đầu tiên của
cả nước. Đến tháng 6 năm 1966, trong sự bùng nổ của Cách mạng Văn
hoá, đội Quân Tuyên tiến vào chiếm giữ Bảo
tàng Cố Cung. Đến ngày 16 tháng 8, ngoài cuộc triển lãm "Thu Tô viện"
ở Phụng Tiên Điện, còn lại tất cả các cung điện khác đều đóng cửa. Nhưng bên
ngoài Thần Vũ Môn bị Hồng vệ binh cho
người dán đầy những tờ giấy với nội dung "Hỏa thiêu Tử Cấm Thành",
"Đập nát Cố Cung". Lúc này, hàng loạt "phương án chỉnh đốn và
cải cách" được đưa ra, các kiến trúc như Thuận Trinh Môn, Thiên Nhất Môn,
Văn Hoa Điện, bức hoành trên công của Càn Long hoa viên đều bị phá hủy, bảo tọa
trong Trung Hòa Điện bị hủy. Nhưng những hạn mục khác của phương án này
chưa kịp thực thi thì xuất hiện "phê phán đường lối phản động của giai cấp
tư sản", đội Quân Tuyên trở thành đối tượng bị phê phán và chỉ trích, phải
rút khỏi Tử Cấm Thành vào tháng 10 năm 1966, "phương án chỉnh đốn và cải
cách" liền chấm dứt. Ngoài ra, Thủ tướng Chu Ân Lai cũng đã cử một tiểu đoàn quân đội đến bảo vệ Tử Cấm
Thành để nơi đây không bị tàn phá thêm nữa.
Nhờ vị trí quan trọng của
trong sự phát triển kiến trúc và văn hóa Trung Hoa, Tử Cấm Thành được UNESCO công
nhận là Di sản thế giới vào năm
1987 với vai trò "Hoàng cung các triều đại Minh và Thanh". Bảo
tàng Cố cung, đơn vị quản lý Tử Cấm Thành, đang thực hiện một dự án trùng tu
kéo dài 16 năm, với tham vọng phục hồi tất các tòa nhà trong Tử Cấm Thành về
trạng thái như trước năm 1912.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét