Đi Tây lần đầu (1)

         Tháng Ba năm 1980 tôi được tham gia đoàn cán bộ kỹ thuật đi Liên Xô thực tập sửa chữa ô tô mới – hai dòng xe của GAZ và ZIL. Chuyện học hành ra sao chả phải kể vì tuy là nội dung chính nhưng thực ra rất nhỏ bé so với những câu chuyện ăn ở sinh hoạt bên Tây. Thời đó, Liên Xô là thần tượng của toàn dân miền Bắc. Nếu ngoài phố gặp người nước ngoài thì đó chỉ là các ông bà Liên Xô, chứ không biết đến một quốc gia nào khác. Đi Liên Xô được xem như được lên thiên đường sớm.

        Trước lúc đi, chúng tôi được “mượn” đồ gồm: quần áo, giày tất, mũ, áo ấm, va ly... nói chung là dùng toàn đồ của Nhà nước. Đi về lại phải hoàn trả, hỏng phải đền và lại tiếp tục cho đoàn sau “mượn”... Trong gia đình, mọi người lo lắng dặn dò nên mang thứ này thứ nọ. Lúc ấy phổ biến là đồng hồ Nhật, mấy thứ đồ lót phụ nữ, quần bò, áo phông... Mang sang bán rồi lại phải tính toán mua thứ gì về nước để được lợi nhiều nhất. Với họ hàng, bạn bè phải tuyệt đối giữ bí mật vì nếu hở ra sẽ bị... nhờ gửi cho người thân bên Liên Xô mấy thứ bán được...

Diễn đồ mượn mà trông oách ra phết

       Tôi may mắn chả vướng vào ba cái “lặt vặt” đó. Thậm chí người yêu đưa chiếc nhẫn xinh xắn dặn mang đi để phòng thân mà tôi cũng chả dám cầm. Ngày lên đường va ly đồ đạc lỉnh kỉnh toàn thứ đi mượn. Hôm đi lên sân bay Nội Bài, trời thương nên vẫn còn mát để bận thêm ít đồ vào người cho khỏi quá cân. Chỉ riêng việc đi lên sân bay đã quá vất vả. Lên đến nơi vừa mệt mỏi vừa căng thẳng, cả đoàn vào chờ trong một cái hăng-ga chứa máy bay quân sự. Nửa ngày chầu chực cho đến khi có lệnh hoãn vì tàu bay không sang, cả đoàn lại lếch thếch quay về. Lúc lên đường bao người đưa tiễn, nay lại đơn độc quay về, nản ơi là nản. Sáng  sau, lặng lẽ ra đi thì lại đi được. Lần đầu tiên được lên cái máy bay phản lực siêu âm của Liên Xô đã thấy sang chảnh lắm rồi. Chặng đầu tiên là sân bay Bom Bay Ấn Độ (thực tế là Mumbai), xe đưa khách vào khu quá cảnh ngồi chờ máy bay tiếp nhiên liệu. Nhìn ra sân bay mới nhận thấy chiếc IL-62M chở chúng tôi chứa hơn 100 người bé như con chó con đứng nép bên cạnh những chiếc AIRBUS, BOEING sừng sững như những con voi khổng lồ. Hai tiếng sau, trời bắt đầu sáng, chúng tôi lại lên máy bay đi tiếp. Nhìn sang bên cạnh đường băng thấy thấp thoáng những người lớn trẻ em ngồi xổm trên bờ ruộng lúa lại nhớ cảnh “quận công” ở quê nhà.

      Dạo đó đang có chiến tranh ở Apganixtan nên máy bay phải bay vòng tránh. Chuyến bay hơn 10 tiếng đồng hồ đưa chúng tôi đến sân bay Sheremetyevo vào lúc nửa đêm. Nhiệt độ bên ngoài là âm 12 độ, nhưng chả ai thấy lạnh. Cảm giác như gió thoảng cái lạnh từ ngăn đá tủ lạnh thoát ra thôi. Xe ô tô đưa chúng tôi về nhà khách Sứ quán chờ đến tối ra tàu hỏa đi tiếp. Gần một ngày trời chả biết đi đâu, chả biết làm gì vì sợ lạc đường, hơn nữa là không có... tiền. Chập tối xe lại đưa chúng tôi ra ga xe lửa Kazansky đi Voronezh. Đến nơi nhận phòng khách sạn Rossiya trên phố Treatranaya – một khách sạn tầm 3 sao của thành phố nằm ngay giữa trung tâm. 

Mặt trước khách sạn Rossiya ngày nay (Google)

Quang cảnh khóa học những ngày lên lớp về lý thuyết

       Chương trình học tập được triển khai ngay hôm sau và chúng tôi thực hiện trong thời gian 45 ngày. Lúc này bắt đầu mùa xuân, tuyết tan đường xá trơn ướt. Trên các cành cây lá xanh bắt đầu nhú ra, chim chóc bay về tíu tít. Voronezh là một thành phố công nghiệp có gần 2 triệu dân. Con sông chảy giữa thành phố bắt đầu nước chảy róc rách tạo nên khung cảnh thật yên bình. Xung quanh nơi chúng tôi ở có nhiều công viên, khu vui chơi, câu lạc bộ... Người dân gặp gỡ ngoài đường thường quan tâm hỏi han chúng tôi nhiều chuyện về đất nước, cuộc sống như kiểu: chúng mày có điện không, có ô tô đi lại không? Trung Quốc lại đánh chúng mày à, khổ thế, v.v... Nhóm chúng tôi còn được một Giám đốc Nông trường đưa nhân viên đi dạo phố rủ vào hiệu chụp ảnh làm kiểu kỷ niệm chung.

Chụp chung với một đoàn cán bộ nông trường

       Nhân ngày lễ 30/4 của Việt Nam, Tây tổ chức cho đoàn nói chuyện đánh Tàu trong Câu lạc bộ Sĩ quan của thành phố. Hội trường đông kín toàn sĩ quan. Sau lời giới thiệu của Ban Tổ chức, Trưởng đoàn của chúng tôi được mời lên nói chuyện – tất nhiên là anh nói tiếng ta, có anh phiên dịch nói sau. Trưởng đoàn nói một tràng, phiên dịch nói có hai ba câu. Đến đoạn Trưởng đoàn khoe: tao làm đội trưởng sửa chữa, được cử lên biên giới công tác. Một lần, được lính chiến giữ chốt cho lên... nhòm sang bên địch. Thế thôi! Lần này, phiên dịch nói một thôi dài, lại luôn bị ngắt quãng bởi những tràng ồ à và vỗ tay dưới Hội trường. Khi kết thúc, Tây lào xào lào xào trầm trồ thán phục (chắc thế!). Cả hội trường đứng dậy vỗ tay hồi lâu, kiểu như đi xem hòa nhạc. Rồi chủ, khách bắt chân bắt tay hồi lâu mới được về. Cả đoàn rì rầm bàn tán mãi, đại loại là phiên dịch không dịch theo ý Trưởng đoàn mà mọi chuyện đánh Tàu là do Phiên dịch tự kể theo câu chuyện có trên đài, báo nào đó và trí tưởng tượng của anh ta. Trưởng đoàn nghe nói mãi thành ra bực mình, cự lại Phiên dịch. Phiên dịch chỉ nói mỗi câu: Chuyện của ông chán bỏ mẹ! Tôi không nói thế hôm nay chả thằng chó nào vỗ tay! Trưởng đoàn đuối lý, im re.

(Còn nữa)